Alçak gerilim panolarında güvenlik ve işletme sürekliliği yalnızca doğru şalt cihazlarının seçilmesi veya yeterli bara kapasitesinin sağlanmasıyla sınırlı değildir. Pano içerisindeki baraların, fonksiyonel ünitelerin ve bağlantı alanlarının nasıl düzenlendiği ve birbirinden nasıl ayrıldığı da bakım, erişim ve işletme açısından önemli bir tasarım kriteridir.
IEC 61439 serisi kapsamında tanımlanan iç bölümlendirme yaklaşımı, alçak gerilim pano sistemlerinde farklı fonksiyonların kontrollü biçimde ayrılmasına imkân verir. Uygulama ve proje gereksinimlerine bağlı olarak Form 1’den Form 4B’ye kadar farklı iç bölümlendirme seviyeleri kullanılabilir.
Logstrup Modular System, çelik bölümlendirme kullanılarak IEC 61439-1/2 kapsamında Form 1–4B arasında pano yapılarının oluşturulmasına olanak verir.
IEC 61439-1 ve IEC 61439-2 neden önemlidir?
IEC 61439-1, alçak gerilim anahtarlama ve kontrol düzenleri için genel tanımları, işletme koşullarını, yapısal gereksinimleri, teknik karakteristikleri ve doğrulama gerekliliklerini tanımlar. IEC 61439-2 ise güç anahtarlama ve kontrol düzenlerine ilişkin ürün standardı olarak bu genel kurallarla birlikte uygulanır.
Bu nedenle bir alçak gerilim panosunun değerlendirilmesi yalnızca kullanılan devre kesici veya diğer şalt cihazlarının teknik değerlerine indirgenemez. Pano sistemi; elektriksel performans, sıcaklık artışı, kısa devre dayanımı, mekanik yapı, koruma, bağlantılar ve tasarım doğrulaması gibi birbirini tamamlayan birçok mühendislik kriteriyle birlikte ele alınmalıdır.
IEC 61439 yaklaşımının temel değeri de burada ortaya çıkar: tek tek bileşenlerden ziyade tamamlanmış pano sisteminin tasarım ve doğrulama bütünlüğü önem kazanır.
Pano iç bölümlendirmesi nedir?
İç bölümlendirme; pano içerisindeki baraların, fonksiyonel ünitelerin ve bağlantı alanlarının uygun ayırıcı yapılar kullanılarak birbirinden ayrılmasıdır.
IEC 61439-2, iç bölümlendirme formlarına ilişkin gereklilikleri ayrıca ele alır. Güncel standardın yaklaşımında, Form 1’in üzerindeki yapılarda fonksiyonel ünite bölmesi içerisinde ünite kapatıldığında enerjili kalabilecek parçalar için temas koruması gereklilikleri de dikkate alınır.
Doğru iç bölümlendirme;
- bakım veya erişim sırasında tehlikeli bölgelere doğrudan temas riskinin sınırlandırılmasını,
- fonksiyonel ünitelerin birbirinden ayrılmasını,
- bara ve bağlantı alanlarının daha kontrollü düzenlenmesini,
- bakım yapılacak bölümün daha kolay tanımlanmasını,
- işletme ve servis çalışmalarının daha planlı yürütülmesini
destekler.
Gerekli Form seviyesi ise her projede aynı olmak zorunda değildir. İşletme yaklaşımı, bakım senaryosu, pano tipi ve proje şartnamesi birlikte değerlendirilmelidir.
Form 1’den Form 4B’ye ne değişir?
Form seviyesi yükseldikçe pano içerisindeki ana fonksiyonlar arasındaki fiziksel ayrım daha kapsamlı hale gelir.
Form 1, en temel yapı seviyesini ifade ederken; ilerleyen Form seçenekleriyle baralar, fonksiyonel üniteler ve bağlantı alanları arasında daha kapsamlı bir iç bölümlendirme oluşturulur.
Form 4B, bu yapı içerisinde yüksek seviyede iç bölümlendirme talep edilen projelerde değerlendirilen seçeneklerden biridir.
Logstrup Modular System, çelik bölmeler kullanılarak Form 1’den Form 4B’ye kadar farklı pano konfigürasyonlarının oluşturulmasını destekler.
Alçak Gerilim Panolarında Form 4B İç Bölümlendirmenin Avantajları
Form 4B’nin temel avantajı, pano içerisindeki farklı elektriksel fonksiyonların daha belirgin biçimde birbirinden ayrılabilmesidir.
Örneğin bir MCC veya PCC panosunda bara sistemi, fonksiyonel üniteler ve bağlantı alanlarının kontrollü bölümlere ayrılması; bakım personelinin müdahale edeceği alanın daha net tanımlanmasına ve farklı bölümlere erişimin daha kontrollü gerçekleştirilmesine yardımcı olabilir.
Bu yaklaşım özellikle bakım yapılabilirlik, kontrollü erişim, fonksiyonel bölümlerin ayrılması, kablo ve bağlantı organizasyonu ve işletme güvenilirliğinin desteklenmesi gibi kriterlerin önemli olduğu projelerde öne çıkar.
Form 4B İç Bölümlendirme ile Dahili Ark Performansı Arasındaki Fark
Hayır. Bu iki kavram aynı değildir.
Form 4B, pano içerisindeki farklı fonksiyonların ve bağlantı alanlarının iç bölümlendirme yapısını ifade eder.
Bir panonun dahili ark arızası meydana geldiğinde personel üzerindeki riski sınırlandırması, oluşabilecek hasarı kontrol altında tutması veya arıza sonrasında güç kullanılabilirliğini geliştirmesi ise ayrı bir doğrulama konusudur.
2026 yılında yayımlanan IEC TS 61641:2026, IEC 61439 serisine uygun alçak gerilim pano sistemlerinde dahili ark arızasına karşı doğrulama yöntemlerini ayrı olarak ele alır.
| Teknik kriter | Form 4B İç Bölümlendirme | Dahili Ark Performansı |
|---|---|---|
| Ana amaç | Bara, fonksiyonel ünite ve bağlantı alanlarının ayrılması. | Dahili ark arızası sırasında pano sisteminin davranışının doğrulanması. |
| Referans Standart | IEC 61439-1/2 | IEC TS 61641:2026 |
| Ana odak | Kontrollü ayrım, erişim ve bakım yapılabilirlik. | Personel riski, hasarın sınırlandırılması ve arıza sonrası güç kullanılabilirliği. |
| Doğrulama | Pano iç bölümlendirme düzeni. | Ayrı dahili ark arızası doğrulaması. |
| İlişki / Durum | Tek başına dahili ark performansını göstermez. | Gerekiyorsa ayrıca şartlandırılmalı ve doğrulanmalıdır. |
Logstrup Modular System ve Form 4B
Logstrup Modular System’in temelini 190 mm modüler çerçeve yapısı oluşturur.
Logstrup’un resmi teknik bilgilerine göre çerçeve profili 2 mm çelikten ve beş bükümlü yapıdan üretilmektedir. Aluzinc kaplamalı çerçeve yapısı aynı zamanda pas ve korozyona karşı yüksek direnç sağlamak üzere tasarlanmıştır.
Sistem içerisinde çelik bölümlendirme kullanılarak IEC 61439-1/2 kapsamında Form 1–4B iç bölümlendirme uygulanabilir.
Aynı modüler platform üzerinde proje gereksinimine göre;
- ana ve tali dağıtım panoları,
- PCC uygulamaları,
- MCC panoları,
- sabit fonksiyonel üniteler,
- plug-in çözümler,
- çekmeceli fonksiyonel üniteler
oluşturulabilir.
Şartname Kontrol Listesi: Projenizde Form 4B Gerekli mi?
Hayır. Daha yüksek bir Form seviyesi, her proje için otomatik olarak daha doğru çözüm anlamına gelmez.
İç bölümlendirme seviyesi belirlenirken panonun gerçek işletme ve bakım şartları dikkate alınmalıdır. Proje başlangıcında özellikle şu sorular değerlendirilmelidir:
- Pano üzerinde hangi bakım işlemleri gerçekleştirilecek?
- Bakım sırasında hangi bölümlere erişilmesi gerekecek?
- İşletme sürekliliği ne kadar kritik?
- Sabit, plug-in veya çekmeceli fonksiyonel ünite mi kullanılacak?
- Proje şartnamesi hangi iç bölümlendirme seviyesini talep ediyor?
- Kablo girişleri ve bağlantı alanları nasıl düzenlenecek?
- Ana bara ve dağıtım bara yapısı nasıl olacak?
- Dahili ark performansı için ayrıca doğrulama talep ediliyor mu?
Bu sorular, yalnızca Form seviyesinin değil, pano mimarisinin tamamının doğru belirlenmesine yardımcı olur.
Sonuç
IEC 61439 kapsamında iç bölümlendirme, alçak gerilim pano tasarımında yalnızca mekanik bir detay değildir.
Doğru projelendirildiğinde bakım yapılabilirlik, kontrollü erişim, fonksiyonel ayrım ve işletme güvenilirliği açısından pano mimarisinin önemli parçalarından biri haline gelir.
Form 4B, yüksek seviyede iç bölümlendirme gereken projelerde değerlendirilebilecek güçlü bir tasarım seçeneğidir. Ancak Form 4B ile dahili ark performansı aynı kavram değildir; dahili ark performansı gerektiğinde ilgili doğrulama kriterleri kapsamında ayrıca değerlendirilmelidir.
Logstrup Modular System; Form 1–4B iç bölümlendirme, farklı fonksiyonel ünite yapıları ve modüler mekanik altyapısıyla MCC ve güç dağıtım projelerinin teknik ve işletme gereksinimlerine göre yapılandırılabilir.
Form 4B ve modüler pano yapısını projenize göre birlikte değerlendirelim.
Form 4B, bara kapasitesi veya sabit / plug-in / çekmeceli pano yapısı için Panel Elektro mühendislik ekibinden proje bazlı teknik değerlendirme talep edebilirsiniz.
Teknik kaynaklar
Teknik çerçeve; IEC’nin resmi standart sayfaları, Logstrup’un resmi teknik bilgileri ve PANEL’in kendi kurumsal kaynakları esas alınarak hazırlanmıştır.